News Portal

  • प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमण : भ्रम र यथार्थ

    गोविन्द आचार्यकाठमाडौं, २७ जेठ २०८०
    २६४ पटक
    काठमाडौं, २७ जेठ २०८०

    प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ भारतको चार दिने औपचारिक भ्रमण पूरा गरी नेपाल फर्केको एक साता वितेको छ । तर भ्रमण र त्यसवाट पैदा भएको तरङ्ग भने अझै कायम छ । भारत भ्रमणमा प्रधानमन्त्री प्रचण्डले देशका पक्षमा स्पष्ट अडान राखेकै कारण नेपालले महत्वपूर्ण उपलब्धी हासिल गरेको छ, जसलाई प्रधानमन्त्रीको कुटनीतिक सफलता मानिएको छ । प्रधानमन्त्रीको भ्रमणपछि विगत केही समयदेखि अवरुद्ध जस्तै भएका दुई देशबीचका कतिपय संयन्त्रका संयुक्त बैठक बस्नु, विगत केही समयदेखि नवीकरण हुन नसकेका व्यापार तथा पारवाहन सम्झौता नवीकरण हुनु, नेपालमा उत्पादित ठूलो परिणाममा विद्युत खरिद गर्न भारत तयार हुनु तथा नेपालले लामो समयदेखि उठाउँदै आएको सीमा समस्या आपसी सहमतिमा समाधान गर्न भारतका प्रधानमन्त्रीसमेत तयार हुनु जस्ता कैयौ उपलब्धीले भ्रमणमा केही पनि भएन भनेर हल्ला गर्नेहरुलाई गतिलो जवाफ दिएको छ ।

    प्रधानमन्त्रीले देशको पक्षमा स्पष्ट अडान राख्दा आत्तिएका विपक्षी दल र केही विरोधी शक्तिले भ्रमणमा केही पनि भएन भनेर प्रचारवाजी गरिरहेका छन् । तिनीहरु भ्रमणमा भएका सहमति, सम्झौता र छलफलका विषयबस्तुमा बहस र छलफल गर्नतिर होइन, नितान्त प्राविधिक र व्यक्तिगत विषय उछालेर झुठ्ठा र अनर्गल प्रचारमा रमाइरहेका छन् । भ्रमणमा स्वागत गर्न को आए, छोरीलाई किन फष्ट लेडी बनाइयो र नेपालका प्रधानमन्त्री बसेको होटलमा स्वागत गर्न भारतीय प्रतिनिधि आउँदा किन सँगै राखियो भन्नेदेखि नेपालले विगत ७ वर्षदेखि भारतसँग किन्न प्रस्ताव गरेका १५ वटा मुर्रा रागो भैसी भारतले किन यसैबेला उपहार दियो र भारतको मध्यप्रदेशस्थित चर्चित मन्दिर महाकालेश्वरमा प्रधानमन्त्री पुगेको भन्ने जस्ता प्राविधिक विषयलाई अनावश्यक ढंगले उछालिएको छ ।

    विगत लामो समयदेखि नै माओवादी पार्टी, अध्यक्ष प्रचण्ड र उहाँको सहयोगी टिममाथि निरन्तर सुनियोजित प्रहार गर्दै आएका केही व्यक्ति र तीवाट संचालित मिडियामा पनि यसपटक यस्तै प्राविधिक विषय उछालेर प्रधानमन्त्री प्रचण्ड, उहाँ नेतृत्वको सरकार र सहयोगी टिमप्रति प्रहार गर्ने काम भएको छ । हरेक हप्ता प्रधानमन्त्री प्रचण्डविरुद्ध पाँच छ वटा हावादारी समाचार लेखेर आत्मरति लिँदै आएको बुधवार प्रकाशित हुने एक साप्ताहिक पत्रिकाको २४ गतेको अंकमा त प्रधानमन्त्री प्रचण्डकी स्वकीय सचिव गंगा दाहालविरुद्ध अत्यन्तै तल्लो स्तरमा झरेर चरित्र हत्या, मानहानी र गाली वेइज्यति नै गरेको पाइयो ।

    पत्रकारिताको सामान्य मूल्य मान्यता, पत्रकार आचार संहिता र नेपालको प्रचलित कानूनको समेत उलंघन गर्दै यसरी लगातार कपोलकल्पित समाचार पस्कदा पनि चुपचाप लागिरहनु पर्छ भन्ने हुँदैन । यसरी खुलेआम अर्काको चरित्रहत्या र मानहानी गर्नेविरुद्ध उचित कानूनी वाटो अवलम्बन हुने नै छ । यहाँ भने प्रधानमन्त्रीको भ्रमण दलमा सहभागी सदस्यकारुपमा बाहिर उठाइएका केही प्राविधिक सवालवारे भ्रमणमा जे जे देखियो, त्यसलाई यहाँ उतार्ने प्रयास गरेको छु ।

    राज्यमन्त्रीवाट स्वागतका सम्बन्धमाः

    जेठ १७ गते नेपाल वायुसेवा निगमको बाइडवडी जहाज आरए २१९ वाट दिल्ली जाँदै गर्दा जहाजभित्रै प्रधानमन्त्रीको भ्रमण तालिका पुस्तिका भ्रमण दलका सदस्यको हातमा पुगिसकेको थियो । उक्त पुस्तिकामा प्रधानमन्त्रीको चार दिने भ्रमणका सबै औपचारिक भेटघाट र कार्यक्रम समेटिएको थियो । भारतीय विदेशमन्त्री देश बाहिर हुने भएकाले विदेश राज्यमन्त्री स्वागतमा आउने कुरा यसअघि नै परराष्ट्रका एक कर्मचारीले सुनाएका थिए ।

    भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीस्थित इन्दिरा गान्धी अन्र्तराष्ट्रिय विमानस्थलमा अवतरण हुनासाथ तालिकाअनुसार नै विमानस्थल भित्रै नेपालका प्रधानमन्त्रीको भव्य स्वागत भयो ।  भारतीय विदेश राज्यमन्त्री मिनाक्षी लेखी, भारतका लागि नेपाली राजदूत शंकर शर्मा, नेपालका लागि भारतीय राजदूत नवीन श्रीवास्तवलगायतले प्रधानमन्त्रीको स्वागत गर्नुभयो । प्रधानमन्त्रीको स्वागतमा विमानस्थलको बाहिर विभिन्न साँस्कृतिक झाँकीसहित भोजपुरी नृत्य प्रस्तुत गरिएको थियो भने दिल्लीको सडकमा नेपालमा प्रधानमन्त्रीको स्वागतमा व्यानर, पोष्टर, डिजीटल बोर्ड एवम् व्यानरहरु टाँगिएका थिए ।

    भारतमा प्रधानमन्त्री प्रचण्डको भब्य स्वागतको समाचार सँगसँगै भ्रमणलाई महत्व नदिइएको र राज्यमन्त्री मात्रै पठाएर स्वागत गरेको भनेर अर्को खवर पनि फैलाइयो । बास्तबमा भारतमा विदेशी प्रधानमन्त्रीको स्वागतमा प्रधानमन्त्री आफै विमानस्थल पुगेको विरलै पाइन्छ । प्रायजसो विदेश सचिव, राज्यमन्त्री र मन्त्री वाटै स्वागत भएको पाइन्छ । नेपालवाट दुई वर्ष पहिले २०७८ मा तत्कालिन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा भारत भ्रमणमा जाँदा रक्षा तथा पर्यटन राज्यमन्त्री अजय भट्टले स्वागत गरेका थिए भने २०७६ जेठ १६ गते केपी ओली भ्रमणमा जाँदा विदेश सचिव विजय गोखलेले स्वागत गरेका थिए ।

    नेपाल र अरु देशका प्रधानमन्त्री भारतमा जाँदा स्वागत गर्ने भनेको सचिव, राज्यमन्त्री र मन्त्रीस्तरवाट नै हो, जुन यसपटक पनि भयो । यसलाई अनावश्यक रुपमा प्रचार गर्नुको कुनै तुक छैन ।

    छोरीलाई फस्ट लेडी बनाइएको वारेः

    फस्ट लेडी अर्थात् प्रथम महिला एक अनौपचारिक उपाधी हो । सामान्यतया यो शब्द राष्ट्रप्रमुख वा सरकार प्रमुखका पत्नी, छोरी वा अन्य नातेदार सदस्यका लागि प्रयोग गरिन्छ । विश्वका धेरैजसो लोकतान्त्रिक देशमा यसको अभ्यास हुँदै आएको छ ।

    नेपालमा पनि फस्ट लेडीको प्रचलन कायमै छ । संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापनापछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाको विदेश भ्रमणमा फष्ट लेडीकारुपमा छोरी सुजाता कोइरालाको सहभागिता रहने गरेको थियो । त्यस्तै राष्ट्रपति रामवरण यादवको विदेश भ्रमण वा विदेशवाट पाहुना आएका बेला उहाँको छोरी फस्ट लेडीका रुपमा सहभागी बन्ने गरेकी थिइन ।

    यसअघि प्रधानमन्त्री प्रचण्ड विदेश भ्रमणमा जाँदा उहाँकी धर्मपत्नी सीता दाहाल सहभागी हुनुभएको थियो । तर यसपटकको भ्रमणमा सीता दाहाल गम्भीर विरामीको अवस्थामा रहनु भएकाले छोरी गङ्गा दाहाललाई फस्ट लेडीको भुमिकामा भ्रमण दलमा सहभागी गराउने निर्णय मन्त्री परिषद् बैठकवाटै भएको हो । मन्त्रिपरिषद्को निर्णय अनुसार भ्रमणमा फष्ट लेडीकारुपमा सहभागी गंगा दाहालको भूमिका भ्रमणमा अत्यन्तै सफल र प्रसंशायोग्य भएको तथा कहिँ र कतै पनि गुनासो गर्नु नपरेको कुरा हामीसँग परराष्ट्रका अधिकारीहरुले पटक पटक व्यक्त गरेका थिए ।

    राष्ट्रिय र अन्र्तराष्ट्रियरुपमा चल्दै आएको प्रचलन बमोजिम नेपाल सरकारले प्रधानमन्त्रीको छोरीलाई फष्ट लेडीकारुपमा भ्रमणमा सहभागी गराउँदा कुनै कमजोरी भएको छैन । तर विरोधका लागि विरोध गर्नेहरुले भने जतिसुकै राम्रा कामको पनि विरोध गर्न छाड्दैनन, जसको पछि लाग्नु सम्भव छैन ।

    प्रधानमन्त्रीको छोरी गंगालाई जोडेर बाहिर आलोचना गर्ने गरिएको अर्को विषय हो प्रधानमन्त्री बसेको होटल मौर्यमा स्वागत गर्न आएका भारतीय प्रधानमन्त्रीका सुरक्षा सल्लाहकार अजित डोभाल र विदेश सचिव विनय मोहन क्वात्रासँग भेट्दा छोरीलाई सँगै राखियो भन्ने विषय । यो आलोचना पनि यथार्थ नबुझी भएको आलोचना नै हो । होटलमा पुगेपछिको पहिलो भेट सुरक्षा सल्लाहकार अजित डोभालसँग हुने पुर्व निर्धारित कार्यक्रम थियो । कार्यक्रम पुस्तिकामा पनि उक्त भेटलाई वान टु वान भनिएको थियो । उक्त भेटका लागि परराष्ट्रका पदाधिकारीले प्रधानमन्त्री ज्यूलाई बिफ्रिङ नोट उपलब्ध गराएर केही समयपछि भारतस्थित नेपाली राजदूतावासमा हुने कार्यक्रममा जाने तयारीका लागि होटलको लविमा पुगिसकेका थिए ।

    प्रधानमन्त्री बसेको होटलको १४ औं तलास्थित अपार्टमेन्टमा पाहुना पुग्दा प्रधानमन्त्रीको स्वकीय सचिवसमेत रहेकी छोरी गंगा जो फस्ट लेडीको भूमिकामा भ्रमणमा सहभागी थिइनले स्वागत गर्नु स्वभाविकै हो । अजित डोभालसँगै विदेशसचिव पनि आउँदा शिष्टाचार र स्वागत आदानप्रदानका क्रममा खिचिएका तस्बिरलाई देखाएर छोरीलाई बैठकमा सहभागी गराएको प्रचार गर्न मिल्दैन । होटेल मौर्य भनेको प्रधानमन्त्रीको बासस्थान हो । त्यहाँ भेटन आउने व्यक्तिलाई स्वागत गर्दा वा स्वागत फर्काउदा प्रधानमन्त्रीको साथमा फस्ट लेडीको भुमिकामा रहेकी उहाँकी छोरी देखिनु कुनै अनौठो विषय होइन ।

    यसवाट कुनै प्रोटोकल मिचिएको छैन । जहाँसम्म दुई पक्षीय औपचारिक वार्ता र छलफलको विषय छ, त्यसमा परराष्ट्र मन्त्रालयले पहिले नै तय गरेका पदाधिकारी सहभागी भएका छन् । परराष्ट्र मन्त्रालयको संलग्नता विना प्रोटोकल मिचेर दिउसो वा मध्यरातमा नेपाल वा भारतमा कसैसँग पनि प्रधानमन्त्रीको भेट भएको छैन ।

    जेठ २४ गते बुधवार प्रकाशित एक पत्रिकाले गंगा दाहाललाई भारतले हिराको हार नै उपहार दिएको भन्नेसहित चरित्र हत्या गर्नेगरी कैयौ आरोपहरु लगायर पुरै कपोलकल्पित प्रचार गरेछ । यस्ता सतप्रतिशत झुठ्ठा समाचार छापेर हामीले नेपाली पत्रकारिताकै विश्वास गुमाइरहेका छौ । समीक्षा गर्नै पर्दछ । जहाँसम्म उपहारको सवाल छ, भारतले भ्रमणका क्रममा विशिष्ट व्यक्तिलाई दिने उपहार परराष्ट मन्त्रालयमार्फत् अभिलेख राखेर उपलब्ध गराउछ र नेपालले पनि अभिलेख राखेर उपहार दिने, लिने गर्दछ । यसमा झुठ्ठा प्रचार गर्नुको कुनै तुक छैन ।

    मुर्रा रागो भैँसी अनुदान सम्बन्धमाः

    करिव ७ वर्षदेखि नेपालले भारतसँग नेपालका प्रजनन केन्द्रहरुमा उन्नत जातको भैसी विकासका लागि ३० वटा मुर्रा रागो भैँसी किन्न दिन भारतसँग माग गर्दै आएको थियो । भारतवाट यस्ता जर्रा रागो भैसीको माग विश्वका विभिन्न देशले पनि गर्दै आएका छन् । अहिलेको भ्रमणको अवसर पारेर भारतले १५ वटा मुर्रा रागो भैँसी नेपाल सरकारलाई उपलब्ध गराउने जानकारी गराएको थियो । यसै सन्दर्भलाई जोडेर केही मान्छे मात्रै होइन, चर्चित राजनीतिक नेतासम्मले पनि भैसी उपहार लिएको भनेर खिसीट्युरी गर्ने, उडाउने र हसिमजाक गर्नेसम्म गरे ।

    भैसी चढेर नेपाल फर्केको भनेर संसदमासमेत प्रधानमन्त्रीसहित भ्रमण टोलीमाथि प्रहार भयो । यस्ता शब्दलाई संसदको रेकर्डवाट हटाउने आदेश गर्न सभामुख बाध्य हुनु प¥यो । नेपाल जस्तो देशमा उन्नत भैसीको विकासका लागि प्राप्त गरेका रागोलाई लिएर उडाउने हाम्रो दरिद्र मानसिकतावाटै थाहा हुन्छ, हाम्रा नेपालका नेताहरु कति धेरै संकीर्ण छन् भन्ने कुरा । यस्तो संकीर्णताले न आफू देशका लागि केही राम्रो काम गर्छ, न अरुले गरेका साना वा ठूला राम्रा कामलाई राम्रो भन्न सक्छ । प्रधानमन्त्रीको भ्रमणमा उपहारमा प्राप्त रागोवाट वर्षमा करिव १ लाख भैसी तयार हुनसक्ने कृषि मन्त्रालयले सार्वजनिक गरिसकेको छ । जसले जे भने पनि कृषिप्रधान देश नेपालमा यस्ता विकसित भैसीको आवश्यकता अझै पनि छ ।

    महाकालेश्वरमा पुजा र गेरुबस्त्रका सम्बन्धमाः

    भारत भ्रमणको तेस्रो दिन प्रधानमन्त्री प्रचण्ड मध्य प्रदेशको सफा शहर इन्दौर पुग्नुभयो । यस क्रममा इन्दौर नगर निगमले संचालन गरेको फोहोर व्यवस्थापन केन्द्र र विशेष आर्थिक क्षेत्रमा रहेको टिसीएस इन्फोसिसको अवलोकन गर्नु भयो ।

    यसैक्रममा प्रधानमन्त्रीले भारतको प्राचिन शहर उज्जैनस्थित महाकालेश्वर मन्दिरको अवलोकन गर्नु भयो । दैनिक १ लाख जति भक्तजनहरु आउने उक्त मन्दिरको प्रोटोकल अनुसार भित्र पस्न मन्दिरले तोकेका बस्त्र लगाउनु पर्दथ्यो । यही बस्त्र लगाएर मन्दिरभित्र गएको र औपचारिकतास्वरुप पुँजामा सहभागी  भएको विषयलाई नेपालमा निकै उछालियो । गेरुबस्त्र लगाएर पुजा गरेको, १ सय ८ केजी रुद्राक्ष चढाएको, आदि आदि प्रचारवाजी गरियो । तर बास्तविकता केहो भने इण्दौरमा पुगिसकेपछि चर्चित महाकालेश्वर मन्दिर अवलोकन गर्न जानु जो सुकैका लागि पनि स्वभाविकै हो । त्यहाँ मन्दिरभित्र पस्न प्रधानमन्त्रीले आफ्नो कोट मात्रै खोलेर सुरुवाल भोटो माथि उक्त बस्त्र बेर्नु भएकै हो । मन्दिरभित्र पुगेपछि औपचारिकताका लागि पुँजा गर्नु स्वभाविकै हो । यसले धर्म, परम्परा र सँस्कारप्रति सम्मान नै भएको छ ।  रुद्राक्ष चाहि परराष्ट्र मन्त्री एनपी सावदजीले लानुभएको हो । १ सय ८ किलो नभई रुद्राक्षका १ सय आठ वटा माला रहेछन् ।

    यथार्थ के हो भने प्रधानमन्त्री प्रचण्ड देशको साझा व्यक्तित्व हुनुहुन्छ । उहाँले यो धर्म वा त्यो धर्म भनेर विभेद गर्नुहुन्न । आफू धर्म निरपेक्षताको पक्षमा रहे पनि हरेक व्यक्तिले आफूले रोजेको धर्म मान्न पाउछन् र त्यसमा राज्यले सम्मान गर्नुपर्छ भन्ने उहाँको मान्यता हो । सबै धर्म र धार्मिक सम्प्रदायप्रति उच्च सम्मान गर्दै आउनु भएका प्रधानमन्त्री नेपालमा पनि हिन्दु, बौद्ध, इस्लाम, क्रिस्चियन, किरात, प्रकृति पुँजक, बोन, जैन, बहाई, शिखलगायतका धार्मिक समुदायका गतिविधिमा सहभागी हुनु भएको छ ।  नेपालका विभिन्न मन्दिरमा पुग्नु भएको छ । भारतमा पनि उहाँले धार्मिक आस्था र विश्वासप्रति सम्मान गरेर केही गल्ती गर्नुभएको छैन । केही अव्यावहारिक बुज्रुकहरुले गेरुबस्त्रको कथा बुनेर प्रचण्डमाथि प्रहार गर्ने जुन सपना देखिरहेका छन्, त्यो मात्रै सपना हुनेछ ।

    (लेखक आचार्य प्रधानमन्त्रीका प्रेस सल्लाहकार हुन्)

    प्रतिकृया दिनुहोस्

    भक्तपुर आएर पूर्व अर्थमन्त्री पुनले भने, ‘नेताहरु शिशाको घरमा छन्’

    पूर्व अर्थमन्त्री एवं नेकपा(माओवादी केन्द्र)का उपमहासचिव वर्षमान पुन अनन्तले राजनीतिक दलका नेताहरु शिशाको घरमा रहेका...

    भक्तपुर जिल्ला अदालतका ३ हजार ६ सय ८१ मुद्दा फर्छ्यौट

    भक्तपुर जिल्ला अदालतमा एक वर्षमा ३ हजार ६ सय ८१ मुद्दा फर्छ्यौट गरिएको बताइएको छ...

    एसईईमा राम्रो नतिजा ल्याउने विद्यार्थी र विद्यालयलाई एनप्याब्सन भक्तपुरको अभिनन्दन

    नेसनल प्याव्सन भक्तपुरले आफ्ना सदस्य विद्यालयहरुबाट यस वर्षको माध्यमिक शिक्षा उतीर्ण परीक्षा (एसईई) मा सम्मिलित...

    प्रधानमन्त्री ओलीसहित २१ मन्त्रीले लिए सपथ

    प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले प्रधानमन्त्रीको शपथ लिएका छन् । सोमबार राष्ट्रपति कार्यालय शीतल निवासमा आयोजित...

    नौ भाषामा दखल भएका रिजाललाई ५० हजार राशीको प्रतिभा पुरस्कार

    भाषा तथा सस्कृतिकर्मी भक्ती रिजाल प्रादेशिक “प्रतिभा” पुरस्कार बाट सम्मानित भएका छन् । रिजाललाई संघीय...